Pemuka jaku
Tuesday, September 2, 2008
Ngintu 31 Ogos (Hari Merdeka)
Sunday, August 24, 2008
Ngentak Rumah Ba Tembawai Masing
Sebedau belabuh ngentak rumah baru, sida ka tuai dulu meratika adat, penti pemali, burung, mimpi, pengelantang enggau atur. Darah enggau atau babi deka diperatika, enggai ka bisi salah tauka mai reti ka enda manah. Enti sema nyadi burung tauka mimpi ka enda manah, sida deka ngetu sarinya, nganti maya ka nadai penanggul tu. Enti sema burung enggau mimpi nya nanggul bendar (Mimpi enggau burung ka jai) sida enda tau enda muai iya dulu ngena jalai piring, jalai ading. Pia mega enggau adat serta penti pemali. Tiap iti adat enggau penti pemali sida ka tuai dulu menya enda tau enda dititihka. Enggau chara bakatu, pengawa ka berumah bejalai enggau mujur. Pemujur pengawa berumah nentuka sida ulih diau dia gerai nyamai, chelap indap, lantang senang, beranak betelesak nguan dunya tu.
Pengawa ngentak rumah mayuh agi ngena jalai gutung ruyung tauka jalai besaup. Jarang bendar ka bisi begaji. Sida besaup, kelebih agi maya ngereja pengawa ka berat baka nyangkul tanah, nebuk lubang tiang, ngangkut sereta nirika tiang, manggaika ramu ti berat enggau pengawa ka bukai ti enda ulih ditanggung tubuh siku. Pengawa ka lempung agi baka masang geladak, dinding, tangga, enggau atap ulih dipupuk diri empu. Nitih ka pengingat niang Aki, pengerami pengawa maya ngentak tau disebut baka ka begawai. Mayuh bendar kaban belayan datai ari ulu enggau ari ili. Sida ukai semina datai nguang datai ngabang, tang nyaup tulang nitih naka ulih diri empu.
Tiap iku urang nemu tanggung pengawa diri empu. Bala ka lelaki besaup ngereja pengawa ti berat baka nanggung, narit, ngetan tiang, ramu enggau rengka kena berumah. Bala sida ka indu, mela pemakai, nunyau ai ka sida ti gawa. Sekeda bala indu ka regas enggau kering agi nyaup pengawa sida ka lelaki nitih ka ulih diri. Bala anembiak ka udah ulih dikenyadika tulang, mantu ngereja pengawa ka lempung agi.
Bala tuai ka landik betukang nyadika penyanding penemu. Sida ngulu urang gawa, lalu netapka bakani utainya patut digaga. Sekeda ari bala tuai ka endang landik bendar betukang maya tu suba ianya Sabang ak. Empiu. Pengelandik Sabang tu betukang endang beberita kulu kili. Rumah ka digaga iya ukai semina tegap, tang manah dipeda. Kelimpah ari Sabang, bala bukai baka Nambi ak. Anyum, Minggat ak. Changgas enggau Numpang ak. Abang sama bela ngembuan pengelandik enggau pemintar gawa. Sida tu mega ngembuan rengka ka chukup dikena ngaga rumah. Bepun ari pemujur sida tu ngulu ka bala berumah ba Tembawai Masing, sida nyadi beberita. Mayuh bala ari rumah panjai bukai ngambi sida gawa. *Nitih ka pengingat aki, gaji gawa maya tu suba enda besai ianya dalam $20 ngagai $30 aja (Sampai tembu).
Pulai ngagai pengawa ka ngentak nya tadi, sebedau tiang bediri sida besaup numbak lubang tiang. Tembu lubang ditumbak, baru niri ka tiang rumah. Nitih ka cherita aki, jalai ka niri tiang enda sebaka. Iya dikereja nitihka pengelandik enggau pemandai tukang ka ngiring gawa. Tali, kayu penyukung, kayu ka panggal tiang, kayu penyagu enggau ai endang udah dulu disediaka. Maya ka ngentak sida nadai agi bakekalat begiga rengka kena gawa.
Maya tu kelia apin bisi tali baka ka dikena kemaya haritu. Tali digaga ari betik. Iya ditabu dulu ngambika tan dikena nanggung enggau narit tiang. Kelimpah ari tali, kayu udah dulu digaga ka panggal tiang, penyukung enggau penyagu. Ai mega disediaka dikena ngelembutka tanah.
Maya nirika tiang, semua urang besaup magang. Sida enda ibuh diarah. Sida nemu dini utai ka patut digaga. Kenu ku Aki, bala ka kering agi tulang ngangkat sereta nyagu tiang. Udah tiang nya terangkat, bala ka bukai deka nyaguka tiang nya tinggi agi ngena kayu bejanga. Sekeda agi bala bediri ari sepiak narit tali betik ka udah dulu ditanchang ba puchuk tiang ngambi ka tiang nya ulih ditanggung enggau mudah agi.
Udah tiang bediri, iya enda tau enda disukung. Kebuah iya disukung laban enggai ka berubah tauka rebah ninggang urang. Sida ngena kayu sengapa, tang mesti kering ka sukung tiang. Nya alai kayu baka gerunggang selalu bendar dikena. Sida begutung-ruyung nyentuk ka semua pengawa ti berat tadi tembu. Pengelama ka gawa enda tentu, lalu jalai ka malas duruk pangan diri mega nitihka pengelantang.
Maya tu kelia, bisi jaku selebubu ka beribut kulu kili. Bisi urang enda arap ka urang Drau ulih nembu ka rumah sida. Kebuah sida bejaku bakanya laban tanah enda tentu entap, tiang ka diban enda sebaka pemanjai, tiang enggau ramu mega enda sama pemesai. Sida enda terundingka bakani deka nyemela ka rumah ba tanah ka bakanya ngena ramu ka enda sebaka. Taja pia, munyi ka disebut tadi sida ka tuai tu endang sigi tukang. Tiang ka tinggi dikayak. Ai dipanjah dalam lubang tiang ngambi ka tanah lembut. Tiang tadi ulih diunjam dalam agi nitih ka peneka sida. Enti sema tiang ka didirika nya tadi kelalu dalam masuk dalam tanah, kayu digaga nyadi ka panggal pun tiang. Enggau jalai bakatu, sida ulih nyemelaka peninggi puchuk tiang.
Minggat ak. Changgas enggau Numpang ak. Abang ngepun ka pengawa ngentak. Minggat tu nyadi Tuai Rumah maya tu, lalu iya disukung Numpang. Minggat enggau Numpang tu datai ari siti bilik. Nya alai maya ka berumah, seduai agi bekunsi ngaga rumah siti. Taja pan pia, rumah ka digaga seduai besai agi penaik ari urang bukai (5 penaik), laban seduai ngadangka anak uchu ka dudi hari ila enda ulih begulai belama. Nyau ka dudi ari, bilik seduai tu tadi disapat nyadi 2 pintu. Mua ari ulu enggi Numpang lalu iya ka ari ili enggi Minggat.
Tembu ngentak rumah Minggat seduai Numpang, bala bukai pan sama bela mupuk nitih ka pemisi enggau pengelantang diri empu. Gundi ak. Anyum terubah nampung mua ari ili (sepiak Minggat). Sebedau ditampung Senin ak. Umbol. (Senin lama diau ba rumah dapur, sebedau nirika rumah besai). Sabang ak. Empiu terubah nampung mua ari ulu, dititihka Gambing ak. Gindal, Nambi ak. Anyum, Rengan ak. Atat, enggau Entamin ak. Samat (Entamin mega dulu diau ba rumah dapur sebedau ngentak rumah besai). Kenu ka Aki, Nambi ak. Anyum terubah iya ngambu berimbai enggau Sabang. Tang ketegal ka apin chukup perengka enggau ramu meri endur iya ngagai Gambing.
Taun 1937, tujuh pintu bilik udah tembu bendar digaga lalu udah endur diau, ianya enggi Minggat seduai Numpang, Gundi, Sabang, Gambing, Nambi enggau Rengan. Bala ke bukai agi diau ba dapur, tauka baru ngentak dapur. Kelimpah ari Senin enggau Entamin, bala bukai ka udah ngentak dapur maya tu kelia ianya Jan ak Suat, Ansi ak. Ngelayang enggau Ajah ak. Sumok.
Lepas taun 1938, pemanjai rumah tu jauh bendar nambah. Bala ka nampung mua ari ili ianya Gimang ak. Maring (Bilik Achin ke diatu), Luna ak. Megong, Mensan (Apai Megat), Ansi ak. Ngelayang, enggau Juing. (Apai Salok). Bala ka nampung ari ulu nya Entamin ak. Samat (ngaga rumah besai), Jan ak. Suat, Ajah ak. Sumok, Uyu ak. Unong, Impa ak. Anyum, Engkoh ak. Madang, Unchang ak. Antas enggau Titum ak. Unjah.
Nyau ka dudi hari (lebih kurang dalam taun 60-an), Chundi ak. Anjah nampung mua ari ili, berimbai enggau bilik Juing. Aki Ika enggau Ini Ika(Rebecca) belangkau nungking berimbai enggau Chundi (ba jalai penatai). Dalam timpuh 10 taun dalam taun 1980-an, bala ka nampung ari ili betambah baru. Sida ka nampung baru tu ianya Jungan ak. Geraji, Katum ak. Numpang, Geraman ak. Undau, Penghulu Garan ak. Chunggut, Anau ak. Empawi enggau Ngelai ak. Numpang. Mua ari ulu mega bisi nambah baru. Bala ka baru ngidup ka diri baka Joshua ak. Sedin nampung sepiak bilik aki iya Titum. Dalam taun 2006, Anyum ak. Enggi nampung berimbai enggau bilik Joshua ari ulu. Ka dudi hari tu kemari, bisi dua tiga pintu bala ka diau belangkau, tang besempekat enggau rumah panjai tu. Sida tu Louis ak. Brayun, Sangking ak. Munan enggau Mindun ak. Jelani.
Monday, August 11, 2008
Dagang Bejalai
Aku ingat bendar maya pasar Kaki Wong agi bisi kelia. Cina Kaki Wong baka Bini Ah Bey (Lian) enggau bala anak Ah Hui niki ka rumah panjai bedaja kuih enggau sekelim (Ice-cream). Sida ka bedaja jarang bendar lebu. Kebuah iya pia laban bala di rumah panjai, kelebih agi bala anak mit deka bendar makai kuih digaga Cina. Ice-cream laku, laban dulu suba rumah panjai apin bisi peti ais. Maya musim panas, berebut bala nutu sida ka mai sekelim mangkuk enggau sekelim pau(Enti Cina lelaki dikumbai kitai Apek Sekelim).
Bisi mega sekeda kitai Iban datai mai barang ka bukai. Aku ingat ka siku kitai Iban ka landik bendar nengkebang ngaga utai, ianya niang Dunging ari Rimbas selalu datai mai tinchin gaga iya empu, dikumbai urang tinchin Dunging. (Anak iru Dunging ka benama Sangking bebini ka Nanga Drau ditu). Nyau ka dudi hari tu kemari, bisi mega bala kita Iban nguji enggau urang bedaja kain. Kain ka dijual dibai ari Entikong tauka Tebedu antara menua kitai enggau Indonesia. Siku ari bala menua tu ka udah ngereja pengawa tu ianya niang Kedai ak. Jeti tauka Apai Lajun. Siti ari pemanah niang Apai Lajun menya, iya deka diutang. Bala ka meli, kelebih agi sida ka indu mayar ni naka ka ulih setiap kali iya datai.
Suah mega urang ka datai bejual barang (lebih kurang baka direct selling). Bejual penapis ai, bansa-bansa periuk, set chapak mangkuk, barang-barang plastik kelebih agi baka bisin enggau jagan plastik ka dijual belungguk-lungguk (Mayuh bansa barang dijual sekali). Apai seduai indai bisi ampit meli set penapis ai. Bala sida ka bedaja bakatu suah bendar datai, kelebih agi enti enti bisi bala ka udah berutang ba sida. Bulan siti sida datai baru mai barang baru sambil ka ngumpul duit utang ari bala rumah panjai. *Selalu iya barang ka dijual sida ka bedaja barang bakatu, rega iya dua tiga kali lipat lebih mar agi ari di kedai. Tang ngasuh iya tau laku laban barang datai ka rumah lalu iya mega ulih dibayar enggau jalai pupuk.
Enda ngira nama bansa urang ka datai, tauka nama barang ka didaja, bala di rumah panjai ditu enda kala leju ngulu sida. Enti enda meli rindu ngebak, lalu meratika utai ka dijual urang. Bala indu anembiak mega sama-sama bekangau pangan diri madah ka urang ka bisi datai bejual. Tu siti ari jalai sida begelumu enggau diri sama diri, lalu iya udah nyadi siti ari pengidup kitai ka diau di rumah panjai, baka di Nanga Drau ditu.
Friday, August 8, 2008
Tanah Pesaka, Kaki Wong
Rh. Sabai ak. Kadam, Nanga Drau. (Diatu RH Gana ak. Senin)
1. Penghulu Garan ak. Chunggut
2. TR. Sabai ak. Kadam
3. Jullius Illai ak. Sagat
4. LR. Gana ak. Senin (diatu TR Gana ak. Senin)
5. Gawan ak. Sabang (Niang)
6. Ngelai ak. Numpang (Niang)
7. Mudit ak. Numpang
8. Inyang ak. Numpang (Niang)
9. Katum ak. Numpang
10. Senang ak. Gambing
11. Minggat ak. Mitai
12. Blanda ak. Gundi (Niang)
13. Bayai ak. Bungin
14. Anyun ak. Enteri
15. Mengga ak. Giang
16. Geraman ak. Undau
17. Anau ak. Empawi
18. Nyaing ak. Tambat
19. Tukau ak. Unchang (Niang)
20. Joshua ak. Sedin
21. Justin ak. Enggi
22. Louis ak. Brayun
23. Kundat ak. Brayun
24. Rambai ak. Inin
25. Nilau ak Ajah
26. Mawan ak. Dudum
27. Andu ak. Senin
28. Kacha ak. Achin
29. Empawi ak. Minggat
30. Bilal ak. Jan
31. Jelemin ak. Sagoh
32. Ujai ak. Gani
33. Paul ak. Entamin
34. Sangking ak. Munan
35. Manggie ak. Salok
Rh. Panggai ak. Achan, Sebubu Mapar.
1. TR. Panggai ak. Achan
2. Jelemin ak. Telajan
3. Gadum ak. Lunsa
4. Jimmy ak. Datu
5. Nyandang ak. Kam
6. Enteri ak. Less
7. Julin ak. Nyandang
8. Sekam ak. Panggai
9. Jipun ak. Kedai
10. Kedit ak. Bugat
11. Sila ak. Enggang
12. Mula ak. Minggat
13. Kampit ak. Datuh
Rh. Gon ak. Sajok, Mapar. (Diatu Rh Saban ak. Anding)
1. TR. Gon ak. Sajok
2. Penghulu Atang ak. Sangkan (Niang)
3. Engkabi ak. Lanchang (Niang)
4. Saban ak. Unggang (Niang)
5. Anding ak. Untan (Niang)
6. Melaka ak. Kam
7. Siba ak. Belaka
8. Sajok ak. Ayun (Niang)
9. Jiram ak. Seng
10. Rakin ak. Enggan
11. Richard ak. Tindin
12. Adut ak. Gelunggan
13. Endit ak. Saban
14. Philip ak. Lanchang
15. Tawi ak. Senja
16. Totat ak. Miat
17. Lega ak. Tinggi
18. Antas ak. Rambok
19. Intai ak. Saban
Rh. Liap ak. Unang, Sg. Engkabang, Drau
1. TR. Liap ak. Unang
2. John ak. Danggat
3. Temenggong ak. Danggat
4. Linsam ak. Mawar
5. Dugat ak. Kendawang
6. Umbat ak. Dugat
7. Kudang ak. Tukau
Rh. Blaki ak. Galau, Sg. Engkabang Drau
1. Galau ak. Seman
2. Anong ak. Magal
3. Udin ak. Renang
4. Usang ak. Jemol
5. Chemagat ak. Igoh
6. Ajie ak. Jelom
7. Baing ak. Udin
8. Braoh ak. Galau
9. Antay ak. Kendawang
10. Kenyali ak. Kendawang
11. Tom ak. Renang
12. Senja ak. Belaja
13. Awat ak. Renang
Meli dudi
1. Stuart ak Charlie
2. Bauk ak. Buma
Friday, July 18, 2008
Temuda Tuai di Jeno
1. Nambi ak. Anyum - ditampung Sabai ak. Kadam
2. Umbol ak. Andam - ditampung TR Gana ak. Senin
3. Ilon ak. Nisau - ditampung Andu ak. Senin
4. Chundi ak. Unjah - ditampung Dang ak. Digut
5. Unchang ak. Antas - ditampung niang Tukau ak. Unchang (diatu Kendat ak. Tukau)
6. Gindal ak. Danggat - ditampung Senang ak. Gambing
7. Abang ak. Buda - ditampung TR. Mudit ak. Numpang
8. Manang Ambu ak. Gasing - ditampung Minggat ak. Mitai
9. Sabang ak. Empiu - niang Ex TR Gawan ak. Sabang (diatu David ak. Gawan)
10. Entamin ak. Samat - ditampung Paul ak. Entamin
11. Rengan ak. Sang - ditampung Mawan ak. Dudum
12. Megat ak. Mensan - ditampung Penghulu Garan ak Chunggut
13. Gimang ak. Baring - ditampung Rantai ak. Achin
14. Uyu ak. Unong - ditampung Ilai ak. Sagat
15. Suat ak. Nisau - ditampung Bilal ak. Jan
16. Megong ak Gambang - ditampung Tr. Panggai ak. Achan
17. Langan ak. Sang - ditampung Jimmy ak. Datu
18. Banat ak. Danguk - ditampung Baing ak. Kampit
19. Seman ak. Melawi - ditampung Kedit ak. Bugat
20. Empaga ak. Slin - ditampung Jelemin ak. Saguh
21. Giri ak. Antau - ditampung Mula ak.Minggat
22. Lunsa ak. Dundang - ditampung Gadum ak. Lunsa
23. Unjah ak. Unong - ditampung Enteri ak. Tembum
24. Luna ak. Megong - ditampung Nyaing ak Tambat